Ayton's erfenis
Boekrecensie van ‘Aytons erfenis’ door Esther van den Enden
Samenvatting
Vele eeuwen na een nucleaire ramp is op het grondgebied van wat ooit Europa was een machtige natie ontstaan: Gaul. Lloyd Ayton was bijna duizend jaar geleden één van de grondleggers en zijn nazaten spelen buiten zicht nog steeds een belangrijke rol. De Burgers van Gaul zien het als hun taak om de vrede op aarde en binnen het Solaire stelsel te bewaken en bewaren en zo een nieuwe ramp te voorkomen. De andere naties, onder andere ter hoogte van voormalig Zuid-Amerika en voormalig Mexico, zien Gaul echter als een onderdrukker.
We volgen de belevenissen van de zestienjarige Detlev Keller. Die blijkt niet te zijn wie hij dacht dat hij was. Zijn leven loopt gevaar, omdat de leider van de misdaadorganisatie het Consortium de geheimen van zijn DNA wil ontrafelen. Om hem te beschermen wordt hij meegenomen uit zijn woonplaats. Zijn redders lichten een tipje van de sluier op en bereiden hem voor op de strijd die komen gaat.
Ton is terug!
Ton schets een post-apocalyptische wereld waarin de mensheid duizend jaar en een nucleaire ijstijd na nu sommige lessen geleerd lijkt te hebben en toch ook nog allerlei onhebbelijkheden resteren. Vele thema’s komen langs. Loyaliteit. Scheiding van machten. Samenleving op basis van vertrouwen. Elk mens verdient te leven – dus ook de niet-Burgers.
Regeert de angst, of blijf je vertrouwen
Op driekwart van het verhaal laat Ton een rechter een geweldig betoog houden over angst en vertrouwen. Er zijn aanslagen gepleegd door het Consortium dat de overmacht van Gaul omver wil gooien, zelf de macht wil grijpen én achter de geheimen van de nazaten van Lloyd Ayton probeert te komen. Eén van die nazaten is ondergedoken en bevriend met rechter Vilja Bresson. Er is een lijst met namen in omloop van mensen die één voor één verdwijnen of om het leven komen. Op een valse kopie staan ook de namen van haar dochters. Het is een poging van het Consortium om de vriend van rechter Bresson uit zijn schuilplaats te lokken. Bresson besluit in te gaan op een uitnodiging voor een live interview van een populaire talkshow. Op de vraag of ze niet ongerust is nu de namen van haar dochters op die lijst staan, antwoordt ze:
“Ongerust? Ik ben doodsbang. Maar mijn angst is mijn gevecht. De angst van een moeder is geen argument om de overheid meer bevoegdheden te geven. De wet van het Leven is de kern van onze samenleving. Er werd in de afgelopen dagen vaak gezegd dat veiligheid in deze wet voorop staat. Iedereen riep in koor: zonder veiligheid geen vrijheid; zonder vrijheid geen vrede. Als rechter zeg ik dat die redenatie niet klopt. De wet begint niet met veiligheid, maar met recht. Zij begint bij de erkenning dat al het levende een eigen recht van bestaan heeft. Ook als dat ons vijandig gezind is. In Gaul maken wij elkaars bestaan mogelijk door middel van het bieden van veiligheid, het elkaar gunnen van vrijheid en ieders inzet voor vrede. Wie uit angst voor zijn eigen bestaan meer veiligheid eist, doet de geest van de wet van het Leven geweld aan.”
Het is de keuze tussen angst en liefde, tussen tekort en overvloed die ook in onze huidige maatschappij zo actueel is. Laten we ons regeren door de angst? Door de afschuwelijke beelden van oorlog, rampen en andere wandaden die dagelijks via allerlei kanalen op ons af komen? Of houden we vertrouwen in de goedheid van de mens, in ons vermogen tegenspoed te boven te komen, in onze neiging elkaar bij te staan. Gunnen we elkaar het beste.
Jack is mijn naam
Recensie van ‘Jack is mijn naam’ door Esther van den Enden
Samenvatting
We maken een kleine sprong in de tijd sinds ‘Aytons erfenis’. Detlev is onder de schuilnaam Jack Karlsson trawant en pijper (een soort doedelzakspeler) in het Korps Laikaanse Mariniers. Het consortium heeft echter niet stilgezeten en is hem op het spoor. De familie Ayton laat korporaal Karlsson overplaatsen naar een compagnie die een promotietoer door Gaul gaat maken.
Op aarde wordt ondertussen de xenofobie onder de bevolking aangewakkerd. De verschillende grootmachten komen steeds verder van elkaar te staan. In Gaul worden alle niet-burgers – en ook Laikanen – met toenemende argwaan bekeken.
Jack voorkomt tijdens een bezoek aan Aurora dat een wraakzuchtige adelborst (en oud klasgenoot) een medetrawant vermoordt. Daarbij geeft hij iets van zijn ware identiteit prijs en de jacht op hem wordt geopend. Hij reist naar zijn vroegere woonplaats waar hij is gevraagd te spelen op de bruiloft van Detlevs vroegere boezemvriend Artus. April, het zusje van Artus, is Detlev niet vergeten en de liefde tussen hen laait op, net op het moment dat het Consortium toeslaat. Detlevs andere boezemvriend Olaf overleeft de aanslag niet en Detlevs leven hangt aan een zijden draadje. Wanneer hij weer wakker wordt staan hij en April voor lastige keuzes.
Leven vanuit liefde of vanuit angst
Ton schuwt in zijn boeken de grote thema’s niet. Goed en kwaad – en wat is dat dan? Wanneer is iets slecht? De Gaulse samenleving tracht het goede te stimuleren, vanuit een soort universeel levensbewustzijn: ieder heeft recht op leven. In dit deel laat hij zien hoe een opwaartse spiraal van saamhorigheid en vertrouwen in korte tijd om kan buigen in een neerwaartse spiraal van angst en wantrouwen. En hoe belangrijk het is om je daar bewust van te zijn – want alleen dan kun je de zuigende kracht van de neerwaartse spiraal weerstaan en voldoende opwaartse tegenkracht bieden. En worden gewone mensen helden.
Licht overwint duister
Ik kan me niet onttrekken aan de overeenkomsten met de wereld waarin we leven. Hoe ook in onze maatschappij angst en wantrouwen hand over hand toenemen. Hoe we met zijn allen in een soort collectieve overleefstand terechtkomen, waarin we hyperalert zijn op tekenen van gevaar. Ons aangevallen voelen, tekort gedaan. Waardoor we het idee hebben te moeten knokken. En we ons steeds verder vervreemden van anderen die anders zijn. Het baart me zorgen.
Toch wil ik niet toegeven aan die angst. Want ik weet dat licht het duister overwint. Altijd. Dus richt ik keer op keer mijn aandacht weer op wat wel goed is, vind ik dingen om dankbaar voor te zijn. De zon die schijnt. Mijn kat die met me meewandelt naar de supermarkt en aanleiding geeft tot leuke gesprekken met mensen onderweg. En dit boek van Ton, waarin de menselijkheid wint. Elke keer opnieuw.
Dat vind ik hoopvol.
Sleutel van het universum
Boekrecensie van ‘Sleutel van het universum’ door Esther van den Enden
Samenvatting
In deel 3 van serie ‘Gaul: geschiedenis van de toekomst’ volgen we opnieuw Jack en zijn familie. Het speeltoneel wordt groter: in het eerst zo vredelievende Gaul krijgen strijdlustigere stromingen steeds meer voet aan de grond. De angst voor buitenlanders leidt tot steeds grotere intolerantie. Een aanslag wordt gepland op de invloedrijkste familie van het Consortium. Dit zou een nieuwe alles verwoestende wereldoorlog tot gevolg hebben en de droom van een door mensen bevolkt universum torpederen. Daarom grijpen de Aytons in.
De actie slaagt. Er zijn echter onverwacht grote negatieve gevolgen. Een oude tegenstander van Jack heeft toegang gekregen tot de kloontechnologie van de Aytons. Hij zet deze maximaal in voor zijn persoonlijk gewin en gaat daarbij over lijken. Niets lijkt hem te kunnen stoppen om de macht over het Consortium over te nemen. Dat zou niet alleen het einde betekenen van de droom van Lloyd Ayton, dan zouden vrede en voorspoed verder weg zijn dan ooit.
Ondertussen is Leon, de vader van Jack, op reis door de sterren om planeten voor te bereiden op bewoning door mensen. Hij wordt vastgezet op een planeet duizenden lichtjaren van aarde. Dit blijkt het werk van Malcolm, een wetenschappelijk genie en creatie van Lloyd Ayton. Eeuwen geleden verdween hij spoorloos en iedereen dacht dat hij dood was. De waarheid was een stuk complexer.
Jack en zijn familie hebben hun handen vol om zowel de wereld als hun familieleden te redden. Daarvoor reizen ze niet alleen naar verschillende plekken op aarde. Door een list wordt Jack terug in de tijd gestuurd naar 2027, het jaar waarin de gebeurtenissen in gang gezet werden die tot de grote ramp leidden.
Divergent
In dit boek zijn de verhaallijnen wat meer uitgewaaierd. Ton schaakt op meerdere borden die op verschillende manieren met elkaar in verbinding staan. Het tempo is hoog: zowel inhoudelijk in de verschillende lijnen als het schakelen tussen de lijnen. De gebeurtenissen volgen elkaar snel op. De neerwaartse spiraal uit het vorige deel krijgt steeds meer momentum en het loopt steeds meer uit de hand.
Het duizelt me. Het hoge tempo en het schakelen gaat hier en daar wat ten koste van de diepgang. De personages worden wat oppervlakkiger, de keuzes wat platter. Dat vind ik best een beetje jammer.
Het diepste duister komt vlak voor het ochtendgloren
Dit derde deel is zwarter dan de vorige delen. De lichtpuntjes worden kleiner. En gebeurt dat niet ook in onze wereld? De waanzin lijkt hand over hand toe te nemen. Bizar om dan te bedenken dat 2027 al over twee jaar is.
Toch hou ik hoop. Ik weet dat vanuit angst de gevaren alleen maar groter lijken: dat is inherent aan de overleefstand van mijn brein. De kunst is om bewust mijn aandacht te richten op het hier en nu, waar ik toegang heb tot al die vermogen die ervoor zorgen dat ik kan opleven en beleven in plaats van alleen overleven. Ton biedt gelukkig ook in dit boek nog een sprankje hoop. Ik hoop dat hij deze belofte in deel 4 inlost.
Operatie Nieuwe Aarde
Boekrecensie van ‘Operatie nieuwe aarde’ door Esther van den Enden
Samenvatting
Operatie nieuwe aarde is het laatste deel van de serie ‘Gaul: geschiedenis van de toekomst’. De eens zo vredelievende samenleving van Gaul raakt steeds verder ontwricht door aangewakkerde xenofobie. De afkeer voor buitenlanders zet ook de relatie tussen Gaul en Laika onder druk: een breuk is onontkoombaar. Zonder de Laikaanse mariniers verliest de ruimtevloot veel slagkracht: een droomscenario voor het Consortium en de piratenclans in de ruimte.
Ondertussen zit ook Nyquist niet stil. Hij entert het generatieschip waarop Elaine, de zus van Jack, met haar familie woont. Zij weet haar kinderen te laten ontsnappen, maar zit zelf nog vast. Weerstand is kansloos met de technologie van breindraden. Jack komt voor een duivels dilemma te staan.
Met de nieuwe sprongtechniek voor ruimteschepen worden verre planeten bereikbaar. Jack en zijn familie hebben drie planeten geschikt gemaakt voor kolonisatie: Lugh, Draikon en Sauna. Jack neemt een groep regeringsleiders mee op excursie naar Lugh om draagvlak voor emigratie te vergroten en het enthousiasme aan te wakkeren.
En dan is er nog Malcolm. In het geheim werkt hij aan zijn terugkeer, om in zijn laboratorium de ultieme oplossing te vinden.
the only way is up
In dit vierde deel van de serie Gaul raken de verschillende verhaallijnen in een stroomversnelling. Het naderend onheil op aarde is niet meer te stuiten. Wel kunnen de gevolgen van de breuk tussen Gaul en Laika enigszins beperkt worden om veiligheid in de ruimte te bieden. Want daar gaat de aandacht nu naartoe: succesvolle samenlevingen mogelijk maken op andere planeten. Met in het achterhoofd de wetenschap “Als de emigranten het paradijs niet zelf meebrengen, zullen zij het in de nieuwe wereld niet vinden.”
Schrijver Ton den Dekker laat Jack opnieuw voor een duivels dilemma staan. Deze keer vraagt het van hem actief ingrijpen in plaats van iets laten. Het zet me aan het denken: waar zou ik toe bereid zijn? Welke offers zou ik maken? En wat is er nodig om me te verzoenen met keuzes die ik dan maak?
Wordt vervolgd?
Met dit boek is het verhaal voor nu rond. Het tijdperk van de Gauls is voorbij. Maar zoals Ton zelf al schrijft: “het verhaal van Jack en April, Angela, Beitris en Thuli gaat verder.” Ik ben heel benieuwd of en wanneer er een nieuwe serie komt die de volgende hoofdstukken van hun verhaal vertelt.